De nieuwe verfilming van Andy Weirs ‘Project Hail Mary’ levert een ruimteavontuur boordevol actie op, maar hoe verhoudt de wetenschap zich tot de stand ervan? Twee wetenschapsjournalisten, Tina Hesman Saey en Carolyn Gramling, ontleedden de concepten van de film, van zonetende microben tot de wetenschap van buitenaardse materialen, en vonden een mix van plausibele extrapolatie en regelrechte sciencefiction-uitvindingen. Deze analyse splitst de belangrijkste elementen op en scheidt feit van fictie.
De Astrofagedreiging: een plausibele, versnelde crisis?
Het centrale uitgangspunt van “Project Weesgegroet” draait om astrofagen: fictieve micro-organismen die de energie van sterren verbruiken, waardoor ze donkerder worden. De film suggereert dat een daling van de helderheid met 10% in dertig jaar een ijstijd op aarde zou kunnen veroorzaken. Hoewel de zon in de loop van de geologische tijd in helderheid heeft gevarieerd, werden afgelopen ijstijden meer bepaald door orbitale verschuivingen en de axiale kanteling van de aarde dan uitsluitend door de zonne-energie.
Een dimming van 10% zou de planeet afkoelen, maar de ernst hangt af van verzachtende factoren zoals broeikasgassen in de atmosfeer. De snelle actie van de astrofagen – een daling van 10% in tientallen jaren – wordt dramatisch versneld vergeleken met natuurlijke zonneschommelingen, die doorgaans over miljarden jaren plaatsvinden. Zoals een journalist opmerkt: “sci-fi houdt ervan dingen te versnellen voor een dramatisch effect.”
Leven in extreme omstandigheden: microben komen te hulp?
De film stelt dat astrofagen gedijen in zowel de hitte van sterren als het harde vacuüm van de ruimte. Hoewel aardse organismen kunnen overleven in extreme omgevingen (mossporen in de ruimte, archaea in kokend water), is het actieve leven onder dergelijke omstandigheden ongekend. Microben zijn opmerkelijk veerkrachtig, maar overleven en zich voortplanten tussen sterren vereist een biologie die verder gaat dan het huidige begrip.
Zoals Weir zelf opmerkt, bevinden de ware wonderen van het leven zich in eencellige organismen, die zich aan vrijwel elke omgeving kunnen aanpassen. Het vermogen van de astrofagen om te functioneren in extreme hitte, kou, vacuüm en druk is zeer speculatief, maar niet geheel onmogelijk.
Xenonite: sciencefictionmateriaal of theoretische natuurkunde?
De film introduceert xenoniet, een materiaal gemaakt van xenon (een edelgas) dat gemakkelijk kan worden gemanipuleerd. Edelgassen zijn chemisch inert en binden zich niet gemakkelijk in vaste structuren. Het creëren van solide xenon vereist extreme kou (-111,79°C) of druk (140 gigapascal – equivalent aan de aardmanteldruk).
De weergave in de film van xenoniet als een kneedbaar, gemakkelijk te vormen materiaal is een duidelijk voorbeeld van een sciencefiction-uitvinding. Hoewel wetenschappers xenon onder extreme omstandigheden hebben gekristalliseerd, blijft de praktische toepassing ervan als bouwmateriaal een onderwerp van speculatie.
Het oordeel: een leuk, maar vergezocht uitgangspunt
“Project Hail Mary” combineert wetenschappelijke plausibiliteit met fantasierijke vrijheid. De dreiging van astrologie, hoewel overdreven, komt voort uit reële zorgen over de variabiliteit van sterren en het potentieel voor extreme levensvormen. De xenoniet is echter puur technogebabbel.
De kernboodschap van de film – dat microbieel leven de sleutel kan zijn tot het overleven van kosmische bedreigingen – is intrigerend. Toch blijven de snelheid en de omstandigheden die nodig zijn voor de astrofagencrisis stevig verankerd in het rijk van de sciencefiction. Uiteindelijk geeft “Project Hail Mary” voorrang aan spektakel boven strikte wetenschappelijke nauwkeurigheid, waardoor het een vermakelijk, maar niet geheel realistisch ruimteavontuur wordt.
