Een nieuw experimenteel vaccin, toegediend via neusspray, heeft een breedspectrumbescherming aangetoond tegen virussen, bacteriën en allergenen bij laboratoriummuizen. De studie, gepubliceerd in Science op 19 februari, suggereert een mogelijke route naar een “universeel” vaccin dat zich kan verdedigen tegen een breed scala aan ademhalingsbedreigingen.
Hoe het vaccin anders werkt
Traditionele vaccins richten zich op het trainen van het adaptieve immuunsysteem om specifieke antigenen te herkennen – unieke markers op ziekteverwekkers. Deze aanpak is echter kwetsbaar voor mutaties, waarbij het antigeen verandert, waardoor het vaccin minder effectief wordt. Het nieuwe vaccin hanteert een andere aanpak: het activeert zowel het adaptieve als het aangeboren immuunsysteem.
Het aangeboren immuunsysteem is een generieke eerstelijnsverdediging die snel reageert op een breed spectrum aan microben. Het team achter dit vaccin probeerde deze kracht te benutten door signalen van het tuberculosevaccin (BCG) na te bootsen, dat al beide soorten immuniteit activeert.
Belangrijkste bevindingen bij muizen
Onderzoekers ontdekten dat muizen die gedurende drie weken drie doses van de neusspray (genaamd GLA-3M-052-LS+OVA) kregen, bescherming vertoonden tegen:
- SARS-CoV-2 (het virus dat COVID-19 veroorzaakt) en andere coronavirussen
- De bacteriën Staphylococcus aureus en Acinetobacter baumannii
- Een allergeen van huisstofmijt
Gevaccineerde muizen vertoonden verminderde longontsteking, gewichtsverlies en sterfte bij blootstelling aan deze bedreigingen, vergeleken met niet-gevaccineerde muizen. Met name versnelde de geprimeerde aangeboren immuunrespons ook de ontwikkeling van een gerichte adaptieve immuunrespons.
Waarom dit belangrijk is
Dit onderzoek vertegenwoordigt een verschuiving in de vaccinstrategie. Hoewel sterk geconserveerde antigenen zich kunnen richten op meerdere stammen binnen een virusfamilie, omzeilt deze methode de noodzaak van specifieke antigeenherkenning helemaal.
De implicaties zijn aanzienlijk: een universeel vaccin zou de volksgezondheidsinspanningen kunnen vereenvoudigen, de behoefte aan jaarlijkse griepprikken kunnen verminderen en mogelijk bescherming kunnen bieden tegen opkomende ziekteverwekkers voordat gerichte vaccins worden ontwikkeld.
Menselijke proeven zijn nog steeds nodig
Het huidige onderzoek werd uitgevoerd op muizen en verder onderzoek is essentieel om de veiligheid en werkzaamheid bij mensen te bepalen. Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, zal de vertaling ervan naar menselijke toepassing rigoureuze klinische onderzoeken vereisen.
“Dit is echt een spannend onderzoek”, zegt Daniela Ferreira, professor aan de Universiteit van Oxford. “Het zou de manier kunnen veranderen waarop we mensen beschermen tegen gewone hoest, verkoudheid en andere luchtweginfecties” als dit wordt bevestigd in studies bij mensen.
De weg naar een universeel vaccin blijft lang, maar deze studie biedt een overtuigend proof-of-concept en benadrukt een nieuwe aanpak met het potentieel om een revolutie teweeg te brengen in de preventieve geneeskunde.
