Kosmiczny Teleskop Hubble’a ujawnił oszałamiające zdjęcie gwiazdy zbliżającej się do końca swojego życia, znajdującej się 1000 lat świetlnych od nas, w gwiazdozbiorze Łabędzia. Ten obiekt niebieski, znany jako Mgławica Jajko, ukazuje dramatyczną i rzadką fazę ewolucji gwiazd, zapewniając naukowcom bezprecedensową możliwość zbadania, w jaki sposób gwiazdy umierają i w jaki sposób zasiewają wszechświat materiałami do nowych układów planetarnych.
Mgławica Jajko: łabędzi śpiew gwiazdy
Mgławica wzięła swoją nazwę od jej wyglądu: jasna gwiazda centralna („żółtko”) otoczona ogromną chmurą pyłu i gazu („białka”). W przeciwieństwie do wielu mgławic, które świecą dzięki zjonizowanemu gazowi, Mgławica Jajko emituje światło bezpośrednio od swojej umierającej gwiazdy. Światło to przenika przez dziury w gęstej otaczającej powłoce, tworząc bliźniacze wiązki, które przecinają serię falistych łuków.
Zjawisko to jest szczególnie ważne, ponieważ Mgławica Jajko jest mgławicą przedplanetarną – niezwykle wczesnym etapem powstawania mgławicy planetarnej. Te świecące muszle powstają, gdy gwiazdy takie jak Słońce zrzucają swoje zewnętrzne warstwy w miarę starzenia się, ale Mgławica Jajko jest wyjątkowa; NASA opisuje ją jako „pierwszą, najmłodszą i najbliższą mgławicę przedplanetarną, jaką kiedykolwiek odkryto”.
Dlaczego to ma znaczenie: ewolucja gwiazd w czasie rzeczywistym
Faza przedplanetarna jest krótkotrwała i trwa zaledwie kilka tysięcy lat. To sprawia, że Mgławica Jajko jest wyjątkowym punktem obserwacyjnym. Naukowcy mogą zasadniczo obserwować ostateczny wyrzut materii przez gwiazdę w czasie zbliżonym do rzeczywistego, uzyskując wgląd w proces, który zwykle zachodzi zbyt szybko, aby można go było szczegółowo zbadać.
Z biegiem czasu rdzeń gwiazdy nagrzeje się i spowoduje świecenie otaczającego gazu, wyznaczając przejście do pełnowymiarowej mgławicy planetarnej. Same mgławice są niezwykle ważne; nie tworzą bezpośrednio planet, ale rozprowadzają surowce (pył i gaz), które przyszłe układy gwiezdne – takie jak nasz – muszą uformować.
Zgrabna śmierć: tajemnicza symetria
Tym, co czyni Mgławicę Jajko jeszcze bardziej intrygującą, jest uporządkowanie jej struktury. Symetryczne wzory zaobserwowane przez Hubble’a sugerują, że gwiazda umiera nie w wyniku wybuchowej eksplozji supernowej, ale raczej w serii skoordynowanych, choć słabo poznanych, „nieciągłych zdarzeń” w jej bogatym w węgiel jądrze. Wymaga to dalszych badań, ponieważ podważa istniejące modele śmierci gwiezdnej.
Łącząc najnowsze i wcześniejsze obserwacje Hubble’a, badacze stworzyli najbardziej szczegółowy jak dotąd portret warstw Mgławicy Jajko. Ten szczegółowy widok dostarcza nowych wskazówek na temat tego, jak umierające gwiazdy tworzą materię, która ostatecznie pomoże w powstaniu przyszłych gwiazd i planet.
Mgławica Jajko stanowi wyraźne przypomnienie, że nawet po śmierci gwiazdy odgrywają kluczową rolę w trwającym cyklu kosmicznego stworzenia. Jego ostatni akt, uchwycony przez Hubble’a, to nie tylko zapierający dech w piersiach spektakl, ale także cenne okno na nieustającą odnowę wszechświata.
