Jak Jan Oort sporządził mapę Drogi Mlecznej i przewidział Obłok Oorta

0
12

Jan Oort nie tylko patrzył w gwiazdy. Zmierzył je.

Urodzony w 1900 roku we Franeker w Holandii, stał się architektem naszego współczesnego rozumienia Drogi Mlecznej. Zmarł w Lejdzie w 1992 r., ale jego mapy nadal służą astronomom.

Jego kariera rozpoczęła się od trudności. Studiował na Uniwersytecie w Groningen. W 1924 roku był astronomem w Obserwatorium w Lejdzie. Był młody. Ambitny. W 1935 został profesorem w Lejdzie i zastępcą dyrektora obserwatorium.

Potem zaczęła się wojna.

Niemcy zajęli Holandię. W 1942 r. władze nakazały deportację profesorów żydowskich. Oort nie chciał milczeć. Zrezygnował. Opuścił uniwersytet. Resztę wojny spędził ukrywając się na wsi.

To był wybór moralny. Kosztowało go to wówczas karierę.

Po zakończeniu wojny w 1945 roku powrócił. Objął kierownictwo obserwatorium. Funkcję tę pełnił do 1970 roku.

Ale jego nauka nie czekała, aż historia ją dogoni.

W 1925 roku Szwed Bertil Lindblad wysunął teorię. Wierzył, że Droga Mleczna kręci się wokół swojego centrum. Jak gigantyczny, wolno obracający się wiatraczek.

Większość ludzi to odrzuciła.

Oort to potwierdził.

W 1927 roku bezpośrednio obserwował prędkości gwiazd. Dane nie tylko wspierały Lindblad. Potwierdzili to. Oort wyjaśnił teorię. Przekształcił hipotezę w działający model. Stało się to standardem dynamiki galaktycznej.

Na tym nie poprzestał.

Na początku lat pięćdziesiątych zajmował się radioastronomią. To był nowy instrument. Dzięki niemu był w stanie widzieć przez chmury pyłu, których nie mogły przeniknąć teleskopy optyczne.

Obliczył dwie wielkości krytyczne.

  1. Słońce znajduje się około 30 000 lat świetlnych od centrum galaktyki.
  2. Jeden pełny obrót trwa około 225 milionów lat.

To kosmiczny rok. Jesteśmy już blisko końca 20. takiego cyklu orbitalnego.

Przełom nastąpił w roku 1951. Naukowcy wykryli emisję radiową przy długości fali 21 cm. Fale te pochodzą z wodoru w przestrzeni międzygwiazdowej. Wodór jest wszędzie. To jest paliwo gwiazdowe.

Oort zdał sobie sprawę, że to mapa.

Wykorzystał sygnał 21 cm do prześledzenia ramion spiralnych galaktyki. Widział konstrukcje, w których wcześniej była tylko ciemność. Galaktyka nie jest już rozmazaną plamą. Okazało się, że jest to spirala. Przyjęło wyraźne kontury.

Ale Oort miał inną tajemnicę.

Komety o długich orbitach pojawiły się nie wiadomo skąd. Krążyły wokół Słońca i znikały na tysiąclecia. Skąd oni się wzięli?

W 1950 roku zaproponował odpowiedź.

Zasugerował istnienie ogromnej chmury małych ciał. Lód i kamień. Znajduje się w odległości jednego roku świetlnego. Daleko poza planetami.

Ta chmura była kulista. Otacza cały Układ Słoneczny.

Zbliżanie się innych gwiazd do tego obłoku zmienia orbity niektórych komet, powodując ich przelot w pobliżu Słońca.

Oort nazwał to obłokiem Oorta.

W tamtym czasie było to założenie. Teoretyczna potrzeba wyjaśnienia pochodzenia komet. Ale hipoteza okazała się słuszna. Z czasem astronomowie to zaakceptowali. Teraz wiemy, że jest to źródło komet długookresowych.