Paul Scofield: Szekspirowski gigant, który rządził sceną i ekranem

0
18

Paul Scofield to więcej niż tylko aktor. W tweedowej marynarce uosabia siłę natury. Urodził się 21 stycznia 1922 w Hurstpierpoint w Sussex w Anglii. Ciężar brytyjskiej sceny dźwigał na swoich szerokich ramionach aż do swojej śmierci 19 marca 2008 roku. Jego nazwisko zna każdy, kto zna historię teatru. Zdefiniował tradycję szekspirowską dla całego pokolenia.

Na jego drodze do sławy nie było czerwonego dywanu. Wszystko zaczęło się od brudu. W 1939 roku Scofield studiował w Croydon Repertory Drama School. W następnym roku przeniósł się do londyńskiej Szkoły Teatralnej Mask. Potem zaczęła się wojna. Podczas II wojny światowej koncertował z trupą zabawiającą żołnierzy. To doświadczenie pozbyło się wszelkiej pretensjonalności. Jedyne, co pozostało, to surowe rzemiosło.

Nawet gdy ogień przygasł, nie spoczął. Dołączył do Birmingham Repertory Company. Ale prawdziwy cud wydarzył się w 1946 roku. Przeniósł się do Stratford-upon-Avon.

Przełom w Stratford

Stratford stał się jego poligonem doświadczalnym. Tutaj odniósł swój pierwszy poważny sukces. Krytycy zwrócili na to uwagę. Publiczność wstała i przywitała go brawami. Zagrał tytułową rolę w Henryku V. Nie dał się zastraszyć tak mocnym przeciwnikom jak Cloten z Cymbeline. Wniósł ostry dowcip Don Adriano de Armado z „Love’s Labor’s Lost”. Zagrał niezapomnianego Lucio w „Miarę za miarkę”. A potem był Hamlet.

To nie są małe role. Stały się podstawą pełnoprawnej kariery teatralnej.

Scena komercyjna

Przejście od teatru klasycznego do komercyjnego hitu nie zawsze przebiega płynnie. Pierwszą główną rolę w dramacie komercyjnym otrzymał w 1949 roku. Grać? „Historia przygodowa” Terence’a Rattigana. Gra Aleksandra Wielkiego.

To nie zadziałało. Produkcja nie powiodła się. Ale obecności Scofielda nie można odmówić. Nawet jeśli scenariusz nie wypali, widz jest w jego rękach. Ta wytrwałość zdefiniowała resztę jego kariery.

Karierę Scofielda zdefiniował występ w roli Sir Thomasa More’a w „Człowieku na każdą porę roku” Roberta Bolta. Po raz pierwszy zagrał tę rolę na londyńskiej scenie w 1960 roku. Zanim sztuka przekroczyła Atlantyk i miała premierę na Broadwayu w sezonie 1961–1962, miał już ugruntowaną pozycję jednego ze szczytowych osiągnięć swojej kariery. To przyniosło mu ważne nagrody, w tym nagrodę Antoinette Perry w 1962 r. (znaną również jako nagroda Tony).

W następnym roku przeniósł się do Ontario, aby wziąć udział w Festiwalu Szekspirowskim w Stratford. Zmierzył się tam ze złożoną rolą głównego bohatera w „Koriolanie” i komicznymi wymaganiami spektaklu Stracone zachody miłości. Jego kariera teatralna rozwijała się wraz z kolejnymi znaczącymi sukcesami, m.in. rolami Waniaszki w 1970 r. i przebiegłego Volpone’a w 1977 r.

Ze sceny na duży ekran

Zainteresował się filmem w 1955 roku. Jednak ugruntował swoje miejsce w historii kina, powracając do roli More’a w filmowej adaptacji Człowieka na każdą porę roku z 1966 roku. Za tę rolę otrzymał Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, a jego dominacja na scenie była równie widoczna na ekranie.

Przez dziesięciolecia pozostawał ogromną postacią kina. W filmowej adaptacji Petera Brooka z 1971 roku Scofield zagrał tragicznego Króla Leara. W filmie A Delicate Balance z 1973 roku w reżyserii Tony’ego Richardsona na podstawie sztuki Edwarda Albee zagrał rolę Tobiasza. Do nowszych filmów należy rola króla Francji w filmie Kennetha Branagha Henry V z 1989 roku. Być może przede wszystkim zagrał sędziego Thomasa Danfortha w filmie Arthura Millera Crash z 1996 roku.

„Zdolność Scofielda do portretowania postaci historycznych z taką powagą czyni go wyjątkową postacią zarówno w teatrze, jak i filmie”.

Jego praca w A Man for All Seasons pozostaje punktem odniesienia. Niezależnie od tego, czy występował na scenie w Londynie czy Nowym Jorku, czy też na ekranie od lat 60., Scofield nadał wybranym rolom wyjątkową powagę. On nie tylko grał; zajmował przestrzeń z nieuchwytną mocą, a publiczność i krytycy reagowali na to przez pół wieku.

Dziedzictwo jego Mory jest nadal przedmiotem dyskusji. A co z jego innymi rolami? Jego wykonanie Króla Leara z 1971 roku jest często uważane za arcydzieło starzenia się i upadku. W „Crash” Danforth pokazuje, że potrafi poradzić sobie z rygorami i brutalnością prawa, a także duchowym ciężarem wiary.

To długi proces. Powstaje pytanie: czy jedna rola przyćmiewa drugą? Dla wielu odpowiedzią jest wciąż Zaraza. Jednak głębia, jaką wnosi do swoich ról w Henryku V Branagha i The Crash Millera pokazuje, że jego wszechstronność wykracza daleko poza jedną kultową rolę. Filmy pozostały. Spektakle teatralne żyją w zapisach i pamięci.