Alle doden zijn vrouwen.
Of dat is tenminste wat de nieuwe eiwitgegevens suggereren.
Dertien jaar geleden vielen twee speleologen in de donkere ingewanden van het Rising Star-grottensysteem in Zuid-Afrika. Ongeveer veertig kilometer van Johannesburg, diep in kamers die hard genoeg zijn om volwassen wetenschappers aan het huilen te maken. Ze vonden skeletten. Tientallen van hen. Behorend tot Homo naledi, een menselijk familielid met kleine hersenen dat ongeveer 236.00 tot 335.00 jaar geleden rondhing.
Sindsdien proberen we erachter te komen hoe die lichamen daar terecht zijn gekomen.
In 2015 kwamen Lee Berger en zijn team van de Universiteit van Witwatersrand met een provocerend idee: Homo naledi viel niet zomaar per ongeluk in deze grotten. Ze hebben de doden met opzet daarheen gesleept. Misschien graven gegraven. Gebruikte fakkels. Geschilderd op de muren. Het klinkt bijna te netjes, en dat is precies de reden waarom sceptici toesloegen. Begrafenisrituelen voor een wezen met de hersengrootte van een chimpansee? Moeilijk te verkopen.
Maar nu heeft een Deens team onder leiding van Palesa Maudupe van de Universiteit van Kopenhagen zich verdiept in de chemie van de tanden zelf. Met name het emaille.
Emaille bevat niet veel genetische informatie. Het is geen DNA. Het is eiwit. En eiwitten zijn hardnekkige dingen die langer blijven hangen dan genetisch materiaal in de hitte. Maudupe keek naar twee specifieke markeringen. Het AMELX -gen. Gevonden op het X-chromosoom. Ieder mens heeft minstens één exemplaar. Dan is er AMELY. Op het Y-chromosoom. Alleen bij mannen.
Als u AMELX heeft, kunt u een jongen of een meisje zijn.
Als jij ook AMELY hebt, ben je zeker een jongen.
Als het ontbreekt? Je bent een meisje.
De onderzoekers controleerden 20 skeletten van de 23 bekende naledi individuen.
Nul mannetjes.
“Eerlijk gezegd was het heel eng”, zegt Maudupe. Ze dacht dat ze het laboratoriumwerk hadden verpest. Herhaalde het. Hetzelfde resultaat. Geen Y-signaal. Niet één.
Was het besmetting? Verval?
Het team van Maudupe wist al beter. Ze hadden naar andere Zuid-Afrikaanse fossielen gekeken die twee miljoen jaar ouder waren. Die tanden vertoonden nog steeds de mannelijke AMELY -markering. Dus Homo naledi -mannen waren niet alleen vanwege hun leeftijd onzichtbaar voor de wetenschap.
Misschien is het gen gemuteerd?
Sommige mensen dragen verwijderde AMELY -genen. Het gebeurt. Zelden. Als een keer in een blauwe maan. Maar zelfs in die zeldzame gevallen verliest niet elke man het. De statistieken laten een kans van minder dan één op een miljoen zien dat een willekeurige mix van mannen en vrouwen er volledig vrouwelijk uit zou zien, alleen maar vanwege genstoringen.
Dus waar kijken we naar?
Twintig naledi vrouwtjes.
Als het allemaal vrouwen zijn, sterft de theorie van de ‘natuurramp’ een snelle dood. Je krijgt geen grot vol alleen vrouwen als er dieren zomaar naar binnen dwalen en sterven door een zonnesteek of per ongeluk vast komen te zitten.
Het betekent selectie.
Berger ziet bevestiging van zijn rituele begrafenistheorie. Opzettelijke afzetting. Ze hebben de vrouwen daar neergezet.
Anderen zijn nog niet klaar om zich in de rituele invalshoek te verdiepen.
Bernard Wood van de George Washington Universiteit wijst het idee van zich af dat het dumpen van lichamen betekent dat ze een cultuur of geloofssysteem hadden. Misschien. Maar hij denkt wel dat het op gedrag duidt. Bewuste keuze. “Ik heb geen idee waarom ze de mannetjes er niet in stopten”, merkt hij op. Een terechte vraag.
Zou het voor vrouwen gemakkelijker kunnen zijn om te klimmen?
De grot is een nachtmerrie van verticale druppels en smalle scheuren. De eerste archeologen die deze muren beklommen waren vrouwen. Kleine kaders. Hoge vaardigheid. Misschien konden de grotere mannetjes daar gewoon niet zo gemakkelijk naar beneden komen. Een praktische bias. Niet spiritueel. Gewoon logistiek.
Of misschien ging het over waar de stam woonde.
Michael Petraglia suggereert dat Homo naledi mogelijk in groepen heeft geleefd met scheve geslachtsverhoudingen, net zoals sommige hedendaagse primaten. Kleine groepen die samen foerageren. Als de verzamelaars voornamelijk uit vrouwen bestonden, zijn dat misschien de mensen die in de buurt stierven.
Alleen zijn de baby’s ook vrouwen.
Eric Crubézy wijst op een probleem. Zelfs in door mannen gedomineerde of door vrouwen overheerste primatentroepen komen baby’s ongeveer gelijk voor. Eén mannetje, één vrouwtje. Geboorte kiest geen team.
In de naledi -grotten zijn de jongeren allemaal vrouwelijk.
Dat doorbreekt de theorie van de ‘willekeurige demografische segmenten’. Je verliest geen hele generatie babyjongens, tenzij je ze verbergt of ergens anders achterlaat.
Hoe zagen de mannen er eigenlijk uit?
We hebben geen idee. Homo naledi schedels van de vrouwen zijn slank. Hadden de mannen enorme sagittale toppen zoals de robuuste Paranthropus boise? Grote tanden? Brede gezichten? Wood vermoedt dat ze de toppen misten. Hij raadt omdat het moet.
Er zitten gaten in de afbeelding. Grote.
Heeft naledi graven gebouwd of gewoon botten in gaten gegooid? Was dit religie of hygiëne? Haatten ze hun broers?
Palesa Maudupe vond iets angstaanjagend consistent. Al deze botten. Allemaal vrouwelijk. Het eindigt niet in een mooie strik. Het laat ons in een donkere grot staren en ons afvragen waar de mannen zijn.
